كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرْتَفَقاً » . ( كهف 29 ) و « كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ كَغَلْيِ الْحَمِيمِ » ( دخان 46 ) صفحه ( 199 ) - مثلا عزيز مىداند كه محموده مسهل صفرا است - مثالى كه مؤلف آورده همان مثال مشهوريست كه منطقيان براى « مجربات » يا « تجربيات » كه يكى از سيزده ماده يا مبادى قياس است در بيان مواد قياس برهانى مىآورند : « . . . . و هذا مثل الحكم بان « السقمونيا » مسهل للصفراء . » ( البصائر النصيرية ص 140 ) و ( محموده - بر وزن فرموده نام دوائى است كه آن را به يونانى سقمونيا خوانند گزندگى عقرب را نافع باشد - برهان قاطع ) كلمه محموده نيز عربى است و در ترجمه سقمونيا به كار رفته است و ظاهرا اين گياه در فارسى نام معينى ندارد . و نام محموده يا سمقونيا گاهى بر ريشه همان گياه و گاهى بر شيرهء كه از آن گياه مترشح مىشود اطلاق مىگردد . « آقسرائى » در مفردات خود راجع به سمقونيا و كيفيت استخراج شيره آن چنين مىگويد : « . . . . سقمونيا - هو لبن نبات شكله كاللبلاب يحفر حول اصله حفرة ثم يجرح الاصل بالسكين و يوضع فى موضع الجراحة صوفة فيجرى من الجراحة اليها لبن و يجمد . و أجودها ما يجيء من ارض « انطاكية » و « عنتاب » . . . » مفردات آقسرائى - بنقل مرحوم شيخ محمد عبده در حاشيه « البصائر النصيرية » عمر بن سهلان ساوجى ص 140 ) و در كتب گياه‌شناسى « سقمونيا » چنين توصيف شده است : « . . . سقمونيا - گياهى است علفى ريشهء متورم غده‌اى شكل دارد كه هرساله عده زيادى ساقه هوائى از آن مىرويد گلهاى آن سفيدرنگ است و خطوط صورتى رنگى روى آن وجود دارد دانه‌هاى آن گوشه‌دار سياه‌رنگ و صاف است ريشه آن حاوى شيره‌اى غليظ و همچنين ماده‌اى رزينى مىباشد . » ( گياه‌شناسى سيستماتيك - دكتر محمد درويش ص 297 ) . « . . . اين گياه از زمان « تئوفراست - tsarfoehT شناخته شد در قديم عطارها شيره آن را به صورت حب مىفروختند و بعنوان مسهل ريشه آن را بعنوان سقمونياى خام مصرف مىكردند - در جزيره كريمه و تركيه و عراق و بعضى جزائر يونان مىرويد . » s ereimerPsereitaM : torreP و تعليقات دكتر ماكس مايرهوف بر « شرح اسماء العقار قرطبى » به فرانسه ص 137 ) 16 . ظاهرا توهم بعضى بر اينكه « سقمونيا » همان سناى مكى است مبنى بر اشتباه است زيرا در كتب مفردات و گياه‌شناسى براى هر يك از اين دو عنوان خاص و مستقلى اختصاص داده شده و بعلاوه هر يك از سقمونيا و سنا از تيره